ÁKENIŃ JAQSYLYǴY

“Bir Allaǵa syıynyp, kel balalar oqylyq”,-dep jyrlaǵan ultymyzdyń aǵartýshy ustazy Ybyraı Altynsarın naǵashy atasy Balqoja bıdiń tárbıesinde bolǵanyn búginde biri bilse, biri bilmes.

Balqoja bı zamanynyń kózi ashyq, kókiregi oıaý, kesek minezdi tulǵasy bolǵan adam eken.

Qara qyldy qaq jarǵan ádil qasıeti úshin halqy jaqsy kórgen.

Hanǵa da, qaraǵa qaımyqpaı sóılep, kedeı-kepshiktiń, jetim men jesirdiń eshkimge aqysyn jegizbegen bıdiń basynan ótken myna oqıǵa oqyrman qaýymdy qatty qyzyqtyrady dep oılaımyn.

Balqoja bıdiń shashasyna shań juqtyrmaıtyn súlik qara sáıgúligi bolypty. Alamanda aldyna qara túsirmeıtin janýardyń syrtqy symbaty da kózdiń jaýyn alady eken.

Attyń dańqy alty Alashqa jaıylypty.

Sáıgúlikti satyp alýǵa qyrýar qarajat usynǵan baı-baǵlannyń bergen baǵasyna Balqoja bı pysqyryp ta qaramapty.

“Er qanaty - at emes pe? Astymdaǵy atymdy bergenim, keýdemdegi janymdy bergenmen birdeı. Súlik qaranyń quny joq. Satylmaıdy,”-dep kesip tastapty.

Qaı zamanda bolsyn dańq pen daqpyrt qatar júredi emes pe?

Súlik qaranyń dańqy Kenesary hannyń da qulaǵyna jetedi.

Júırik at dese, ishken asyn jerge qoıatyn han:

”Qansha surasa da qunyn berip, Balqoja bıden súlik qarany satyp alyńdar,”-dep shabarmandaryna shart qoıady.

Sózge túsinbeıtin jandaıshaptardyń dóreki pıǵylyna Balqoja bı de shart ketedi.

“Kenesary han túgili, ákesi tirilip kelse de, súlik qara joq”- dep qysqa qaıyrady.

Bul sóz aýmaı -tókpeı hanǵa jetedi.

Bir aýyz sóz úshin ashýyna mingen han atqa qonyp, bir túnde bıdiń aýylyn shabady. Balqoja bı súlik qaraǵa minip qashady.

“Bıdiń artynan qýmańdar báribir senderge júırigi jetkizbeıdi,”-dep han shabarmandaryna qýýǵa tyıym salady.

Aýyly oıran bolǵan Balqoja bıdiń úsh áıelin hannyń aldyna alyp keledi. Qaharyna mingen hannan qaımyqqan halyqta ún joq. Shybynnyń yzyńy estiletin únsizdikti Balqoja bıdiń jańa qosylǵan jas toqaly buzady.

“Datym bar Sizge, han ıem-dep bastady, deıdi sózin jas kelinshek.

 -Osydan jıyrma jyl buryn Siz eki júz áskerińizben jaralanyp Sadyrqoja bıdiń aýylyna túskensiz.

Sol kezde men tulymshaǵy jelbiregen ákemniń bes jasar qyzy edim.

Bı ákem Sizdiń jarańyzdy tańyp, áskerińizdi úsh kún qonaq qyldy.

Ákemniń peıiline rıza bolǵan Siz sonda:

”Bı tilegińdi aıt,-dep úsh ret qaıtaladyńyz. Sonda bı ákem:

-Han ıem, ázir balalar jas, zamany bolar, ýaqyty keler, bul amanatty da Sizge aıtar kún týar,- dep únsiz qalyp edi.

Men sol Sadyrqoja bıdiń kenje qyzymyn.

Ákemniń qaıtqanyna da jeti jyldyń kólemi bolyp qaldy. Sol kezde ákemniń aıtpaı qaldyrǵan tilegin endi men aıtam Sizge:

-“Eldestirmek elshiden, jaýlastyrmaq jaýshydan”-degen.

Han men bıdiń ortasyna sóz tasyp jaýlastyrǵan Sizdiń shabarmandaryńyz.

Erkektiń atyn shyǵaratyn úsh dúnıe bar myna jalǵanda. Astyndaǵy aty, qoınyndaǵy qatyny, jaıǵan dastarhany. Sizdiń shabarmandar bıdiń jaıǵan dastarhanynan attap, astyndaǵy atyn tegin alǵysy keldi.

Dóreki sózdi kótere almaǵan bı qatty aıtsa aıtqan shyǵar.

Bul aýzymen aıtqan bıge syn, keshirmese hanǵa syn. Astyndaǵy atynan, qoınyndaǵy qatynynan aırylsa namysty erge syn emes pe,  han ıem?

Meniń Sizden suraıtyn jalǵyz tilegim, otymnyń kıesi, shańyraǵymnyń ıesi bolǵan Balqoja bıdi jáıine qaldyryńyz, abyroıy men astyndaǵy atynan aıyrmańyz.

“Han qaırylyp qarasa, baq qaraıdy”-degen basyndaǵy baǵynan aıyrmańyz. Meırimińizdi qaıta tógińiz, han ıem-depti bıdiń toqaly.

Myna áńgimeni tyńdap otyrhan han Kene siltideı tynypty.

 “Sóziń oryndy, aınalaıyn, bı ákeńniń jaqsylyǵyn kórip edim.

Aıtqanym -aıtqan, ýádem-ýáde -dep han oıran qylǵan Balqoja bıdiń aýylyn qalpyna keltirip, qunyn tólep, talan-tarajǵa túsirgen tórt túlik malyn qaıtarypty.

“Alǵys degen aqsaq qoıan aıańdaı-aıańdaı jetedi “degen osy.

Ákesiniń jasaǵan jaqsylyǵy balasynyń aldyna jıyrma jylda jetipti - dep Maǵaýııa dosym áńgimesin aıaqtady.

Urpaǵym ósip-ónsin deseń jurttan jaqsylyǵyńdy aıama, aǵaıyn.

Jasaǵan jaqsylyǵyńnyń jaryǵy ózińe túspese, ýaqyty óte kele urpaǵyńa sáýlesin shashary shyndyq.