HALQYNYŃ RÝHANI ShAMShYRAǴY

Qazaq halqynyń kórnekti aqyny, shejireshisi ári aǵartýshysy Máshhúr Júsip Kópeıuly (1858–1931) – búkil ǵumyryn ıslam qundylyqtaryn dáripteýge arnaǵan tulǵa. Onyń ómiri men mol murasy musylmandyq bolmysyn aıqyn kórsetedi.

Máshhúr Júsip Kópeıulynyń musylman bolǵanyna bultartpas 5 dálel:

1. Islam tárbıesinde ósip, musylman esimin ıelendi

Dúnıege kelgende oǵan azan shaqyrylyp, Júsip esimi berildi. Keıin zerektigine tánti bolǵan Musa Shormanuly oǵan «Máshhúr» («ataqty», «áıgili») degen at berip, sodan beri halyq ony Máshhúr Júsip dep tanydy.

2. Tereń dinı bilim aldy

Jastaıynan Qamar haziretten dáris alyp, keıin Buqaradaǵy áıgili Kókiltash medresesinde bilimin jetildirdi. Arab, parsy, shaǵataı tilderin meńgerip, Quran, hadıs, tápsir, aqıda jáne fıqh ǵylymdaryn oqydy.

3. Shyǵarmalary ıslam rýhymen jazyldy

Onyń «Hal-ahýal», «Saryarqanyń kimdiki ekendigi», «Tirlikte kóp jasaǵandyqtan kórgen bir tamashamyz» sııaqty eńbekterinde Allaǵa ıman, taqýalyq, ádildik pen kórkem minez keńinen nasıhattalady.

«Allanyń birligine deseńiz shyn,

Oqyńyz yqylaspen ıman úshin…»

4. Paıǵambarymyzdy ﷺ erekshe qurmettedi

Máshhúr Júsip shyǵarmalarynda Muhammed ﷺ ómirin, ónegesin dáriptep, salaýat aıtyp, ıslam tarıhyna arnalǵan qıssa-dastandar jazdy.

5. Qazaqtyń ıslam tarıhyn hatqa túsirdi

Ol «Qazaq túbi qaıdan shyqqan?» jáne basqa eńbekterinde qazaq halqynyń ıslammen bite qaınasqan tarıhyn, handar men batyrlardyń dinge qyzmetin shejire retinde keıingi urpaqqa jetkizdi.

Qorytyndy

Máshhúr Júsip Kópeıuly – qazaq ádebıetiniń ǵana emes, qazaq dalasyndaǵy ıslam aǵartýshylyǵynyń da iri ókili. Onyń dinı bilimi, shyǵarmalary men ónegeli ómiri musylmandyq bolmysynyń aıqyn dáleli.

 

Derekkózder:

* Qazaqstan ulttyq Entsıklopedııasy. «Máshhúr Júsip Kópeıuly».

* Máshhúr Júsip Kópeıuly. 20 tomdyq shyǵarmalar jınaǵy. Pavlodar.

* Qazaq ádebıetiniń tarıhy. 10 tomdyq. Almaty.

* Qýandyq Júsip. Máshhúr Júsiptiń ómiri men shyǵarmashylyǵyna arnalǵan zertteýler.

 

Olzhas ALBAN