PAIǴAMBARYMYZǴA SALAÝAT AITÝDYŃ ARTYQShYLYǴY
8 naýryz
On toǵyzynshy kún
PAIǴAMBARYMYZǴA SALAÝAT AITÝDYŃ ARTYQShYLYǴY
اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ، وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ أَجْمَعِينَ، أَمَّا بَعْدُ
Jaratqan Alla Taǵalaǵa sansyz madaq, ardaqty Paıǵambarymyz Muhammed Mustafaǵa kóptegen salaýat pen sálem joldaımyz.
Asa raqymdy, erekshe meıirimdi Allanyń atymen bastaımyn.
Ardaqty Paıǵambarymyzdyń (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) shapaǵatyna kenelýge sebep bolatyn amaldardyń biri – Alla Elshisine (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) salaýat aıtý.
«Salaýat» sózi arab tilinde «bereke», «qurmet kórsetý», «tilek» sııaqty maǵynalardy bildiredi. Salaýat aıtý – ardaqty Paıǵambarymyzǵa (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) degen jaqyndyǵymyz ben súıispenshiligimizdiń belgisi, oǵan degen alǵysymyzdy bildirip, saǵynyshymyz ben qurmetimizdi jetkizý.
Musylman adamnyń Alla Taǵalaǵa maqtaý sózderin aıtýymen qosa, Alla Taǵalanyń eń súıikti quly, sońǵy paıǵambary ardaqty Paıǵambarymyz Muhammed Mustafaǵa salaýatsálem tilep júrýiniń mańyzy óte úlken. Alla Taǵala qasıetti Qurannyń «Ahzab» súresi, 56-aıatynda:
إِنَّ اللَّهَ وَمَلائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا
«Rasynda, Alla jáne Onyń perishteleri Paıǵambarǵa salaýat aıtady. Ýa, ıman keltirgender! Sender de oǵan salaýat aıtyp, sálem joldańdar», – dep buıyrǵan.
Bul aıatta Alla Taǵala Ózi de, perishteleri de Alla Elshisine (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) salaýat aıtatynynan habar etýde. Sonymen qatar árbir ıman keltirgen adamǵa salaýat aıtý buıyrylǵan. Alla Taǵalanyń, perishtelerdiń ári adamdardyń Paıǵambarǵa aıtatyn salaýattary birdeı atalǵanymen, ol salaýattardyń árqaısysynyń ózindik maǵynasy bar.
- Alla Taǵalanyń Paıǵambarǵa salaýat aıtýy. Bul Alla Taǵalanyń oǵan degen meıirimi men razylyǵyn bildirýi degen sóz. Sonymen qatar oǵan járdem etýi, abyroıyn asqaqtatýy, isterin bereketti etýi, atynyń dáriptelip, aqyret syılyqtaryn berýi jáne aıtylǵan salaýatty qabyl etýi degen maǵynalardy bildiredi.
- Perishtelerdiń salaýat aıtýy. Perishtelerdiń salaýat aıtýy ardaqty Paıǵambarymyzǵa (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) eń joǵarǵy mártebelerdiń berilýin surap, Alla Taǵalaǵa duǵa etýi men keshirim tileýi. Sonymen qatar perishtelerdiń salaýat aıtýy týrasynda aıtylǵan «Ahzab» súresi, 56-aıatta:
وَمَلاَئِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ
«... jáne perishteler salaýat aıtady», – dep, perishtelerdiń salaýaty osy shaqta aıtylyp tur. Bul ardaqty Paıǵambarymyzǵa (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) degen perishtelerdiń salaýaty qııametke deıin toqtamaı, jalǵasyp aıtyla beretinin bildiredi.
- Múmınderdiń salaýat aıtýy. Alla Elshisin (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) qurmettep, ol úshin duǵa etý degen sóz.
Salaýat aıtý máselesinde bizder mynadaı amaldardy eskerýimiz qajet:
Birinshi: salaýat aıtýdyń saýaby men artyqshylyqtary jóninde bilý
Salaýat aıtýdyń saýaby men artyqshylyqtary jóninde bilý – adamnyń salaýatty jıi ári turaqty túrde aıtýyna sebepshi bolady. Ardaqty Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn):
مَنْ صَلَّى عَلَيَّ وَاحِدَةً صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ عَشَرًا
«Kim maǵan bir salaýat aıtsa, Alla oǵan on salaýat aıtady», – degen (ımam Mýslım).
Bir kúni Alla Elshisiniń (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) júzinen qýanysh baıqalady. Sol kezde sahabalary: «Ýa, Allanyń Elshisi! Júzińizden qýanysh baıqap turmyz», – deıdi. Sonda ardaqty Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Maǵan perishte kelip: «Ýa, Muhammed! Rabbyń: «Úmbetińnen saǵan bireý bir márte salaýat aıtsa, Men oǵan on salaýat aıtamyn. Úmbetińnen saǵan bireý bir márte sálem joldasa, Men oǵan on sálem joldaımyn. Osyǵan razy bolasyń ba?» – dedi». Men: «Árıne razy bolamyn»,– dep jaýap berdim», – degen».
Taǵy bir hadıs sháripte Alla Elshisi (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn):
مَنْ صَلَّى عَلَيَّ صَلَاةً وَاحِدَةً صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ عَشْرَ صَلَوَاتٍ وَحُطَّتْ عَنْهُ عَشْرُ خَطِيئَاتٍ وَرُفِعَتْ لَهُ عَشْرُ دَرَجَاتٍ
«Kim maǵan bir salaýat aıtsa, oǵan Alla on salaýat aıtady jáne onyń on qateligin keshiredi ári onyń dárejesin on esege kóteredi», – dep aıtqan (ımam Násáı).
Hazireti Ábý Bákir (Alla oǵan razy bolsyn): «Alla Elshisine (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) shynaıy yqylaspen salaýat aıtý kúnálardy sýdyń kirdi ketirgeninen de artyq joıyp jiberedi. Alla Taǵalaǵa maqtaý aıtyp, ardaqty Paıǵambarymyzǵa salaýat aıtý jomarttyq tanytyp, qolyndaǵy dúnıeni taratqannan áldeqaıda jaqsyraq», – degen.
Ekinshi: salaýatty jıi aıtý
Musylman adamnyń Alla Elshisine (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) ómirinde bir márte salaýat aıtýy – ýájip. Al jalpy alǵanda salaýat mustahab amalǵa jatady. Ardaqty Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) hadısinde:
الْبخِيلُ مَنْ ذُكِرْتُ عِنْدَهُ، فَلَم يُصَلِّ علَيَّ
«Sarań adam – meniń atym atylǵanda, maǵan salaýat aıtpaǵan adam», – degen (ımam Termızı).
Birde Alla Elshisi (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) qyzy Fatımadan (Alla oǵan razy bolsyn): «Adamdardyń eń sarańy kim dep oılaısyń?» – dep suraıdy. Fatıma anamyz: «Alla Taǵala násip etken dáýletten sadaqa bermeıtin adamdy eń sarań deýge bolar», – deıdi. Sol kezde ardaqty Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Joq, Meniń atym atalǵan jerde maǵan salaýat aıtpaǵandar – naǵyz sarańdar!» – degen.
Ardaqty Paıǵambarymyzdyń esimi atalǵanda salaýat aıtýmen qatar, esimi qaǵaz betine jazylǵan ýaqytta da salaýat sózderin jazý qajet.
Alla Elshisine (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) salaýat aıtýymyz ardaqty Paıǵambarymyzdyń bizge muqtajdyǵyn bildirmeıdi. Kerisinshe, adamdar sol salaýatty aıtý arqyly úlken saýapqa kenelip, dárejeleri kóteriledi. Sonymen qatar qııamette Alla Elshisiniń (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) shapaǵatyna ıe bolady. Sol sebepti de Júsip Balasaǵunı babamyz salaýat aıtýdy nasıhat etip:
Seni tilep, beınet shekti kúni-tún,
Salaýat aıt, maqta, aqta úmitin, – deıdi.
Ýbaı ıbn Kaǵb atty sahaba (Alla oǵan razy bolsyn): «Ýa, Allanyń Elshisi! Men saǵan qansha márte salaýat aıtaıyn?» – dep suraıdy. Ardaqty Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Salaýatty qalaǵanyńsha aıt», – deıdi. Sahaba: «Men salaýatqa ýaqytymnyń tórtten birin arnaımyn», – deıdi. Alla Elshisi (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Qalaýyń bilsin, eger arttyrsań odan da jaqsy», – deıdi. Sonda sahaba: «Onda men salaýatqa ýaqytymnyń jartysyn arnaımyn», – deıdi. Ardaqty Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Qalaýyń bilsin, eger arttyrsań, odan da jaqsy», – deıdi. Sahaba: «Onda ýaqytymnyń úshten eki bóligin salaýatqa arnaımyn», – deıdi. Haq Elshisi (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Qalaýyń bilsin, eger arttyrsań, odan da jaqsy», – deıdi. Sahaba: «Onda men árdaıym salaýat aıtatyn bolamyn», – deıdi. Sonda Allanyń Elshisi (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Osy amalyń arqyly ýaıym ataýlydan qutylasyń ári kúnálaryń keshiriletin bolady», – deıdi (ımam Termızı).
Úshinshi: duǵa tilegende salaýatpen bastap, salaýatpen aıaqtaý
Pendeniń Jaratýshysyna jalbarynyp, duǵa etýi de ǵıbadat dep tanylady. Ardaqty Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) hadısinde:
الدُّعَاءُ هُوَ الْعِبَادَةُ
«Duǵa etý ol – ǵıbadat», – degen (ımam Ábý Dáýid).
Duǵany tileýmen qatar onyń qabyl bolýy úshin atqarylatyn arnaıy amaldar bar. Sol amaldardyń biri – duǵany Alla Taǵalaǵa maqtaý jáne Paıǵambarǵa (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) salaýat aıtýmen bastaý.
Birde Alla Elshisi (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) bir adamnyń Allaǵa maqtaýlar aıtpaı jáne Paıǵambarǵa (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) salaýat aıtpastan, duǵa jasap otyrǵanyn estip: «Myna adam asyǵyp jatyr!» – deıdi. Sosyn ol adamdy ózine shaqyryp alyp: «Senderden kim Alladan duǵa tilemekshi bolsa, onda Minsiz bolǵan Rabbysyna maqtaýlar aıtýdan bastap, sosyn Paıǵambarǵa (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) salaýat aıtsyn, sodan keıin ne suraǵysy kelse de suraı bersin», – dep nasıhat aıtady (ımam Termızı).
Sondyqtan duǵa etýshi adam duǵanyń sońynda da Alla Taǵalaǵa maqtaý, Paıǵambarǵa (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) salaýat aıtqany jón.
Hazireti Omar (Alla oǵan razy bolsyn): «Maǵan mynadaı habar jetti: «Jasaǵan duǵalar jer men aspannyń arasynda qalady. Ol duǵalar Paıǵambarǵa salaýat aıtýmen ǵana kóteriledi», – degen.
Ibn Másǵud (Alla oǵan razy bolsyn): «Kim Alla Taǵaladan duǵa suraıtyn bolsa, Oǵan laıyqty túrde madaq aıtýdan bastasyn, sosyn Paıǵambarǵa (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) salaýat aıtyp, odan soń tilesin. Sebebi osylaı isteý arqyly duǵa qabyl etilýge jaqynyraq», – degen.
Salaýat sózderin jıi aıtý arqyly adam balasy kóp saýapqa kenelip, Alla Elshisine (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) eń jaqyn adamdardan bolady. Ol týrasynda ardaqty Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) hadısinde:
أَوْلَى النَّاسِ بِي يَومَ القِيَامَةِ أكْثَرُهُمْ عَلَيَّ صَلاَةً
«Qııamette maǵan eń jaqyn adam – maǵan kóp salaýat aıtqan adam», – degen (ımam Termızı).
Alla Taǵala barshamyzdy ardaqty Paıǵambarymyzǵa (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) salaýat aıtýshylardan etip, qasıetti Ramazan aıynda ustaǵan oraza, tilegen duǵalarymyzdy qabyl etkeı!
