QULDYŃ QULY
Kóne zamannyń birinde aıbyndy bir patsha ómir súripti. Onyń saraıy altynmen aptalǵan, aınalasy qalyń kúzetpen qorshalǵan eken. Biraq sol baılyq pen saltanattyń ishinde onyń júregi kóbine tynyshtyq taba bermeıtin. Ásirese Ramazan aıy kelgende patsha orazanyń aýyrlyǵyn qatty sezinetin. Kún uzaq ashtyq pen shólge tózý oǵan qıyn bolatyn. Sondyqtan ol Ramazan aıynda erekshe bir buıryq shyǵaratyn: ekinti namazynan keıin kún batqanǵa deıin saraı aldynda dabyl qaǵylyp, túrli aspaptar oınalsyn, oıyn-kúlki toqtamasyn – dep.
– Ýaqyt tez ótsin, ashtyq sezilmesin, – deıtin ol. Sóıtip, ár kúni ekinti aýǵannan keıin saraı mańy ý-shý men dýmanǵa tolatyn. Dabyldar dúrsildep, syrnaılar sarnap, adamdar kúlip-oınap jatatyn. Al patsha saraıynyń bıik terezesinen qarap turyp, ýaqyttyń tez ótkenin kútetin.
Bir kúni dál osyndaı sátte saraı mańynan aq saqaldy, júzinen nur tógilgen bir qarııa ótip bara jatty. Ol aınalaǵa qulaq túrip, dabyldyń qatty únin, aspaptardyń daýysyn estidi. Beıne bir mereke emes, qııamettiń shýy sekildi. Qarııa toqtap, kókke kóz tastady. – Qazir aýyz asharǵa jaqyn ýaqyt. Bul – raqym men keshirimniń tógiletin sáti. Al myna jerde bolsa, oıyn-kúlki, dabyr… Mundaı ýaqytta musylmanǵa bulaısha beıqam bolý jarasa ma? – dep kúbirledi ol. Sóıtti de, batyl qadammen saraı qaqpasyna qaraı bet aldy. Qarııa dabylshylardyń qasyna kelip:
– Toqtatyńdar bul shýdy! – dedi. Biraq eshkim onyń sózine qulaq aspady. Kóp uzamaı bul jaǵdaı saraı ishindegi patshaǵa jetti. Patsha terezeden qarap, álgi qarııany kórdi de ashýlanyp:
– Ony ustap ákelińder! – dep buıyrdy. Kúzetshiler qarııany patshanyń aldyna alyp keldi. Patsha salqyn júzben: – Nege sen bizdiń dýmanymyzdy toqtatpaq boldyń? Bul ne qylǵan orynsyz is? – dedi. Qarııa sabyrmen:
– Óıtkeni bul – orynsyz is. Al biz jamandyqty toqtatýǵa mindettimiz. Patsha qasyn túıip: – Menen qoryqpadyń ba? – dedi. Qarııanyń júzi ózgermedi. – Senen keletin nársege sabyr etemin. Alla Taǵala Quranda: «Basyńa kelgen nársege sabyr et» dep buıyrǵan. Men senen qoryqpaımyn. Patsha tańyrqap: – Nege qoryqpaısyń? – dedi. Qarııa nyq daýyspen: – Óıtkeni sen – meniń qulymnyń qulysyń, – dedi. Saraıda turǵandar dý ete qaldy.
– Bul adam esinen adasqan! – desti olar. Qarııa basyn shaıqady.
– Joq, men aqylymnan aıyrylǵan joqpyn. Aqıqatty aıtyp turmyn. Sosyn ol sózin bylaı dep jalǵastyrdy: – Adamdar eki túrli bolady. Birinshisi – nápsisin jeńgen adam. Ol nápsisin ózine baǵyndyrady, qalaǵan jaqqa baǵyttaıdy. Ekinshisi – nápsisine jeńilgen adam. Ol nápsiniń aıtqanynan shyǵa almaıdy. Qarııa patshaǵa tike qarady.
– Aıtshy, patsha, sen osy ekeýiniń qaısysysyń? Saraı ishi typ-tynysh bolyp ketti. Patsha bir sát oılanyp qaldy. Onyń júreginde buryn sezilmegen bir aýyrlyq paıda boldy. Aqyry ol baıaý ǵana: – Men… ekinshisimin, – dedi. Qarııa basyn ızedi. – Onda nápsi – meniń qulym. Al sen – sol nápsiniń qulysyń. Demek, sen – meniń qulymnyń qulysy bolyp tursyń. Bul sózder patshanyń júregine naızadaı qadaldy. Ol alǵash ret óz ómirine syrt kózben qaraǵandaı boldy. Saraıdaǵy dýman, dabyl, oıyn-kúlki – bári bir sátte maǵynasyz bolyp kórindi. Patshanyń kózine jas keldi. – Siz durys aıttyńyz, – dedi ol baıaý ǵana.
– Men nápsimniń quly bolyppyn – dedi. Sol jerde ol táýbe etti. Dabylshylarǵa dýmandy toqtatýdy buıyrdy. Qarııaǵa qurmet kórsetip, syı-sııapat usyndy. Al sol kúnnen bastap patsha bir nárseni: Naǵyz bılik – halyqty bıleý emes, naǵyz bılik – óz nápsińdi bıleý ekenin tereń túsindi.
Daıyndaǵan – Turar TÚGELULY
Kazislam.kz
