QURBAN ShALÝDYŃ HIKMETTERI
«Qurban» sózi arab tilinde «jaqyndaý» degen maǵynany bildiredi. Sondaı-aq arab tili mamandary oǵan: «kún tas tóbege birshama ýaqyt qalǵanda soıylatyn qoı nemese qurban aıt kúnderi baýyzdalatyn mal», – dep túsindirme bergen. Al sharıǵattaǵy maǵynasy – Alla Taǵalanyń rızashylyǵyna jaqyndaý nıetimen belgili bir ýaqytta ereje-sharttaryn saqtaı otyryp mal shalý.
Qurban shalýdyń mán-maǵynasy týraly Jaratqan Jabbar Haq bylaı deıdi: «Ózderiń jaqsy kórgendi Alla jolyna jumsamaıynsha ıgilikke jetpeısińder» («Ál-Imran» súresi, 92-aıat).
Bul aıattyń máni pende qashan mal-múlkiniń eń jaqsylarynan qaıyrǵa, sadaqaǵa, zeketke bermeıinshe, Rabbysynyń razylyǵyna jetpeıdi degenge saıady. Demek, Alla Taǵala razylyǵy úshin qurbandyq shalǵanda musylmannyń yqylas-nıeti, Iesiniń ámirine boısunýshylyǵy synalady. Ibrahım paıǵambar (oǵan Allanyń sálemi bolsyn) sondaı synaqtan ótken. Jalpy adamzatqa osy dúnıede mal-múlik aqyrettegi azaptan saqtaıtyn qalqan, Allanyń razylyǵyna jetýge sebepker bolýy úshin de berilgen.
Alla Taǵala janýardyń qanynyń aqqanyna, onyń eti men terisine muqtaj emes. Qasıetti aıatta aıtylǵandaı, Jaratqan Iege keregi ol emes, pendesiniń aq peıili, yqylas-nıeti ǵana. Haq Taǵala ol jaıynda Quranda bylaısha baıandaıdy: «Allaǵa olardyń etteri de, qandary da jetpeıdi. Alaıda Oǵan senderdiń taqýalyqtaryń ǵana jetedi» («Haj» súresi, 37-aıat).
Rasynda da, Alla Taǵala úshin mańyzdysy – qulshylyqtyń formasy emes, maǵynasy. Pendeniń yqylas-peıili, taqýalyǵy basty nazarda bolmaq. Qurbandyq shalý hıjranyń ekinshi jylynda zańdastyrylǵan. Jalpy qurbandyq shalýdyń kóptegen paıdalary men hıkmetteri bar. Biz tómende olardyń keıbirine toqtalyp ótsek:
1. Allanyń bergen nyǵmetterine shúkirshilik etý
Allanyń adam balasyna bergen nyǵmeti óte kóp, ony eseptep, sanyna jete almaısyń. Alla Taǵala Quranda: «Eger Allanyń nyǵmetin sanasańdar, sanyna jete almaısyńdar», – deıdi («Ibrahım» súresi, 34-aıat).
Qurban shalý – Alla Taǵalanyń bergen sansyz nyǵmet-nesibelerine ári jyldan jylǵa aman-esen jetkenge shúkirshilik retinde hám jyl boıy jibergen kúná-qatelikterdi jýý úshin oryndalatyn ǵıbadat.
Iman, qulshylyq, estý, kórý, mal-dúnıe, bala-shaǵa – bunyń barlyǵy Allanyń bergen nyǵmeti. Bul nyǵmetter jalǵasymdy bolýy úshin onyń shúkirshiligin bildirý qajet. Allanyń bergen nyǵmetine shúkirshilik etý joldarynyń biri – Alla jolynda mal-dúnıeni jumsaý.
Endeshe qurban shalý Allaǵa shúkirshilik etýdiń bir aıqyn kórinisi eken.
2. Ibrahım paıǵambardyń (oǵan Allanyń sálemi bolsyn) súnnetin jańǵyrtý
Qurban shalý – Ibrahım paıǵambardyń (oǵan Allanyń sálemi bolsyn) súnneti. Qurban shalý arqyly Allanyń ámirine boıusynýdy jáne sabyrlyqty úırenemiz. Ibrahım (oǵan Allanyń sálemi bolsyn) men Ismaıyl (oǵan Allanyń sálemi bolsyn) paıǵambardyń Allanyń ámirin oryndaýǵa ári bekem turǵan oqıǵasyn eske alar bolsaq, olardyń Allaǵa degen boısunýy men mahabbaty barlyq nárseden joǵary turǵanyn baıqaımyz. Árıne bul Allanyń ámirin oryndaýǵa yntalandyrady ári sabyrly bolýǵa jigerlendiredi.
3. Aqyrette mol saýapqa kenelý
Qurban shalý aqyrette syı-sııapatqa, mol saýapqa keneltedi. Paıǵambarymyzdan (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) sahabalary bul ǵıbadattyń mánin suraǵanda: «Qurban shalý – Ibrahım (oǵan Allanyń sálemi bolsyn) babalaryńnyń salyp ketken joly», – dedi. Olar: «Buny oryndasaq bizge qandaı saýap beriledi?» – dep suraǵanda, ol (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Qurbandyqqa shalǵan maldaryńnyń árbir tal qylshyǵy úshin saýap alasyńdar», – dep jaýap bergen (Ibn Májá, №3127).
Taǵy bir hadıste Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Adam balasy qurban aıt kúni (qurban shalyp) qan aǵyzýdan da súıikti basqa ispen Alla Taǵalaǵa jaqyndaǵan emes. Qany aǵyzylǵan mal qııamet kúni múıizderi, tuıaqtary jáne júnderimen keledi. Aǵyzylǵan qan jerge tambaı jatyp, Alla Taǵalanyń quzyrynda úlken maqamǵa jetedi. Sondyqtan qurbandaryńdy shyn yqylaspen shalyńdar», – degen (Termızı, №1493).
4. Qoǵamdaǵy baýyrmaldyq pen meıirimdilikti arttyrý
Musylman adam shalǵan malynyń etinen bala-shaǵasyna, aǵaıyn-týysyna, kórshilerine, sondaı-aq muqtaj jandarǵa taratady. Qurbandyq etinen otbasyna, jaqyn týystaryna, kórshilerine, dostaryna jáne muqtaj jandarǵa úlestirý musylmandardyń arasynda mahabbat pen súıispenshilikti arttyrady. Sol arqyly qoǵamdaǵy bereke-birlik, yntymaq, janashyrlyq, aǵaıyndyq, tatýlyq arta túsedi.
Sondaı-aq, bir malyn qıyp, kedeı jáne muqtaj baýyrlaryna járdem berý arqyly jaman qylyqtaryn baýyrmaldyq, jomarttyq, kishipeıildik sekildi jaqsy qasıettermen almastyrady. Sharıǵatymyzda mundaı isterdi isteý talap etiledi ári jaqsy sanalǵan amal sanalady.
Qoryta aıtqanda, qurban aıt – musylmandar úshin tek mereke ǵana emes, rýhanı tazalyqtyń, shúkirshiliktiń jáne meıirimdiliktiń kórinisi. Bul kúni muqtaj jandardyń júzine shattyq úıirilip, olardyń júregine qýanysh uıalaıdy. Bir adamnyń kóńiline qýanysh syılaý – úlken saýap.
Alla Taǵala shalǵan qurbandyqtarymyzdy qabyl etip, osy dúnıede de, aqyrette de júzimizdi jarqyn etsin! Ámın.
Medet QURMAShULY
QMDB Pátýa bóliminiń mamany
«Iman» jýrnaly №5
