ShYNShYLDYQ (On tórtinshi kún)
3 naýryz
On tórtinshi kún
ShYNShYLDYQ
اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ، وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ أَجْمَعِينَ، أَمَّا بَعْدُ
Jaratqan Alla Taǵalaǵa sansyz madaq, ardaqty Paıǵambarymyz Muhammed Mustafaǵa kóptegen salaýat pen sálem joldaımyz.
Asa raqymdy, erekshe meıirimdi Allanyń atymen bastaımyn.
Shynshyldyq – musylman adamnyń boıyndaǵy negizgi sıpattardyń biri. Boıynda shynshyldyq qasıeti qalyptasqan pende esh ýaqytta jalǵan sóılemeıdi, sózi men isi árdaıym sáıkes keledi. Alla Taǵala qasıetti Quranda:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ
«Ýa, ıman keltirgender! Allaǵa taqýalyq tanytyńdar ári shynshyldarmen birge bolyńdar», – degen («Táýbe» súresi, 119-aıat).
Adamzatqa úlgi etip jiberilgen paıǵambarlardyń barlyǵy shynshyl bolǵan. Mysaly, Alla Taǵala qasıetti Quranda:
وَاذْكُرْ فِي الْكِتَابِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّهُ كَانَ صِدِّيقًا نَّبِيًّا
«Kitaptaǵy Ibrahımdi esińe al. Negizinde ol shynshyl paıǵambar edi», – degen («Márııam» súresi, 41-aıat).
Basqa bir aıatta Alla Taǵala:
وَاذْكُرْ فِي الْكِتَابِ إِدْرِيسَ إِنَّهُ كَانَ صِدِّيقًا نَّبِيًّا
«Kitaptaǵy Ydyrysty esińe al. Negizinde ol shynshyl paıǵambar edi», – degen («Márııam» súresi, 56-aıat).
Ardaqty Paıǵambarymyzdyń (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) ómiri de adamdar úshin shynshyldyqtyń eń kámil ári abzal mysaly. Tipti, paıǵambarlyq kelmeı turyp ta ony adamdar shynshyldyǵy men amanatqa beriktigine baılanysty «Mýhammmadýn ál-Ámın», ıaǵnı «Senimdi Muhammed» dep ataǵan.
Birinshi: shynshyldyqtyń túrleri
- Sózdegi shynshyldyq
Sózdegi shynshyldyqty ál-Jýnaıd (Alla ony raqymyna alsyn): «Ótirik aıtyp qana qutylýǵa bolatyn jerde tek shyndyqty ǵana aıta bilý», – dep túsindirgen. Halyq danalyǵynda «Bal tamǵan ótirikten, qan tamǵan shyndyq artyq», – degen sóz bar. Demek musylman adam, qandaı jaǵdaı bolmasyn, týralyq pen shyndyqtan aýytqymaýy tıis. Shynshyldyqtyń bul túrine mysal retinde Káǵb ıbn Málık atty sahabanyń Tabýk shaıqasynan qalyp qoıǵany jaıyndaǵy hıkaıadan úzindi keltirýge bolady.
Káǵb ıbn Málık bylaı deıdi: «Alla Elshisiniń (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) Tabýktan kele jatqanyn estigenimde, meniń boıymdy qatty qaıǵy bıledi. Men sasqanymnan: «Erteń onyń renishinen qalaı qutylsam eken?» – dep ózimniń otbasymnyń árbir adamymen aqyldasyp, kómek surap, túrli ótirik aqtaýlar izdeı bastadym. Alla Elshisi (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) Mádınaǵa jaqyndap qaldy degende, meniń boıymdaǵy ótiriktiń dymy da qalmady. Ótirik aıtyp onyń renishinen qutyla almaıtynymdy bilip, tek qana shyndyqty aıtýǵa bel býdym. Tańda Paıǵambar (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) Mádınaǵa oraldy. Ádetinshe qaısybir sapardan oralmasyn, eń aldymen meshitke kirip eki rakaǵat namaz oqyp, ondaǵy adamdarmen suhbattasatyn. Ol osynyń bárin oryndap bolǵan soń, oǵan Mádınada qalǵan adamdar kelip, aqtaýyn aıtyp, ant etip jatty. Alla Elshisi (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) bolsa, olardyń aqtaýyn qabyl alyp, olar úshin Alladan keshirim surap, ishki jan dúnıesindegi nıetterin Allaǵa tapsyryp jatty. Mundaı adamdardyń sany seksennen artyq boldy. Sosyn men kelip, onymen amandastym. Paıǵambar (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) ashýyn jasyrǵan adamnyń júzimen jymıyp: «Kel!» – dedi. Men onyń janyna jaqyndap kelip otyrdym. Menen: «Sen túıelerdi satyp almap pa ediń, seni munda qaldyrǵan ne?» – dep surady. Men: «Ýa, Allanyń Elshisi! Allanyń atymen ant etemin, eger de men qazir basqa adamnyń aldynda otyrsam, jalǵan aqtaý aıtyp qutylar edim. Olaı deıtinim, oǵan meniń sheshendigim jetedi. Biraq Allanyń atymen ant etemin, eger qazir men sizge jalǵan sóılep qutylsam, jaqyn arada Alla sizdi maǵan ashýlandyrady. Eger qazir shyndyqty aıtsam, siz maǵan qazir ashýlanarsyz, alaıda osy arqyly Uly Alla Taǵala munyń sońyn ıgilikke ákeledi degen úmitim bar! Allanyń atymen ant etemin, men qalǵan kezimde eshýaqytta sondaı kúshti ári jaqsy qamtamasyz etilgen emespin. Meniń aqtalatyn eshqandaı syltaýym joq!» – dedim. Sonda Alla Elshisi (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Ol shyndyqty aıtty. Tur, endi Allanyń Ózi sen jaıly sheshim qabyldaǵansha kút», – dedi.
Osy oqıǵadan keıin Káǵb Allanyń ámirin kútip, táýbe etedi. Alla Taǵala onyń táýbesin qabyl etkeni týraly habar etip, qasıetti Quran aıatyn túsiredi.
- Nıet pen qalaýdaǵy shynshyldyq
Nıet – amaldyń júregi. Adam bir isti atqarǵanda onyń syrtqy kórinisinen buryn, Alla Taǵala onyń júregindegi maqsatqa qaraıdy. Eger nıet taza bolyp, razylyq tek Alla úshin bolsa, az ǵana amaldyń ózi úlken saýapqa aınalady. Al nıet buzylsa, rııa, maqtan, paıdakúnemdik aralassa, syrt kózge ıgi kóringen is te qunyn joǵaltady. Sondyqtan musylman adam ár amalynyń aldynda óz júregin tarazylap: «Men muny kim úshin jasap jatyrmyn?» – dep suraýy kerek. Sonda ǵana nıettegi shynshyldyq iske asady.
- Is-árekettegi shynshyldyq
Is-árekettegi shynshyldyq – adamnyń ishki dúnıesi men syrtqy amalynyń sáıkes kelýi. Tilimen ıman aıtyp, júregi basqa nárseni kózdese, bul ekijúzdilikke aparady. Al júrekte senim bolyp, amal soǵan saı kelse, bul – naǵyz shynaıylyqtyń belgisi. Musylman adam sózi men isin bir arnaǵa toǵystyrýy kerek. Ýáde berse – oryndaý, amanat alsa – adal saqtaý, qulshylyq jasasa – yqylaspen atqarý.
Alla Taǵala barshamyzdyń duǵa-tilekterimiz ben nıetterimizdi qabyl alyp, shynshyl quldarynan bolýdy násip etsin.
