ZEKET – BAILYQTYŃ QORǴANY (Jıyrma besinshi kún)

14 naýryz

Jıyrma besinshi kún

ZEKET – BAILYQTYŃ QORǴANY

اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ، وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ أَجْمَعِينَ، أَمَّا بَعْدُ

Jaratqan Alla Taǵalaǵa sansyz madaq, ardaqty Paıǵambarymyz Muhammed Mustafaǵa kóptegen salaýat pen sálem joldaımyz.

Asa raqymdy, erekshe meıirimdi Allanyń atymen bastaımyn.

 Zeket – Islam dininiń negizgi bes tireginiń biri. Zeket tildik turǵyda: «tazarý, ósý, óný, artý jáne bereke» degen maǵynalardy bildiredi. Al sharıǵatymyzda zeket dep, nısap kólemine jetetin dáýleti bar musylman kisiniń Alla razylyǵy úshin baılyǵynyń bir bóligin jylyna bir ret Quranda kórsetilgen toptaǵy adamdarǵa berýdi aıtady.

Alla Taǵala Qasıetti Qurannyń kóptegen aıattaryna zeketti namaz qulshylǵymen birge buıyrǵan. Qasıetti Quranda «Baqara» súresi, 110-aıatynda:

وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَمَا تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

«Namazdy kemeline jetkizip, úzbeı ári ýaqytyly oqyńdar jáne zeketti tolyq berińder. Dúnıede ózderiń úshin (Allanyń razylyǵyna bólený maqsatynda) qandaı da bir jaqsylyq jasap, (aqyretke) joldasańdar, Allanyń quzyryna barǵanda mindetti túrde aldaryńnan shyǵady. Shúbásiz, Alla senderdiń ne istep, ne qoıyp júrgenderińniń bárin kórýde», – dep aıtylǵan.

Ardaqty Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) zeketti bes paryzdyń ishinde atap:

بُنِيَ الإِسْلامُ عَلَى خَمْسٍ : شَهَادَةِ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ، وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، وَإِقَامِ الصَّلاةِ، وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ، وَصَوْمِ شَهْرِ رَمَضَانَ، وَحَجِّ الْبَيْتِ

«Islam bes nársege qurylǵan: Alladan basqa qudaı joq ekendigine jáne Muhammed (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) Onyń Elshisi ekendigine kýálik berý, namazdy oryndaý, zeket berý, ramazan orazasyn ustaý, shamasy kelgen kisige Allanyń úıine qajylyq etý», – degen.

Buǵan qatysty Hakim Abaı:

Rýza, namaz, zeket, haj – talassyz is,

Jaqsy bolsań, jaqsy tut bárin tegis... – dep, musylman adam bes paryzyn tolyǵymen oryndaý kerektigin aıtqan. 

Zeket – adamdardyń janyn tazartýda, minez-qulyqtaryn jaqsartýda erekshe bir áseri bar qulshylyq. Ol – qoǵamdaǵy túrli dertterge, qarym-qatynastardaǵy salqyn qabaqtylyqqa qarsy taptyrmas daýa. Ol – úmbettiń ishki baılanystaryn nyǵaıta túsetin berik jip. Zekettiń qoǵamǵa jáne adamdarǵa, sonymen qatar zeket berýshige qatysty paıdalary da mol. 

Birinshi: zeket adam nápsisin menmendikten tazartady

Qolynda bar dúnıeni ózgege berý adam nápsisine óte aýyr keletin is ekeni belgili. Alaıda Alla Taǵalaǵa ıman keltirip, eki dúnıe baqytyn qalaǵan adam qalaıda boıyndaǵy jaman minezderin tastap, júregindegi rýhanı dertterin emdeýi qajet. Adam balasynyń osyndaı arylýy kerek bolǵan sıpattardyń biri – sarańdyq. Shákárim babamyz: «Qudaı Taǵalanyń paqyrlar úshin júz qoıdan bir qoı zeket bizge osynsha aýyr kóringeni qalaı? Teginde baıqasańyz bizge kórinbeı tursa da bizdi teris jolǵa qyzyqtyryp, oń joldan jıirkendirip turǵan bir nárse bar emes pe? Sol shaıtan degen jaýyńyz. Ne qylsańyz soǵan aldatpa», – dep sarańdyqtyń shaıtan men nápsiden ekendigin aıtqan. Al shaıtannyń azǵyrýyna ermeı, sarańdyq dertin emdeýdiń birden-bir joly – Alla jolynda mal dúnıeniń belgili bir mólsherin sarp etip úırený. Alla Taǵala qasıetti Quranda:

وَمَن يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

«Kim óziniń sarańdyǵynan qutylsa, mine, solar – tabysqa jetkender», – dep aıtqan («Hashr» súresi, 9-aıat).

Ekinshi: zeket arqyly adamdar arasynda súıispenshilik ornaıdy

Zeket berý arqyly muqtaj adam men aýqatty adamnyń arasyndaǵy syılastyq pen súıispenshilik artady. Osyny tereń túsingen halqymyz «Batyr bolsań, jaýyńa naızań tısin, baı bolsań, halqyńa paıdań tısin», – dep, aýqatty adamdardy mal-dúnıesi arqyly qoǵamǵa paıda tıgizýge shaqyrǵan. Ózgeler úshin qolyndaǵy baryn aıamaı, jomarttyq tanyta bilgen aýqatty adamdardyń halyq dárejesin kóterip, «Atymtaı jomart», «Aq peıil jan» degen túrli ataýlarmen ataıtyn bolǵan.

Úshinshi: zeket berý arqyly mal-dúnıege bereke kiredi

Alla jolynda mal sarp etýshiniń mal-dúnıesi kemimeıdi. Kerisinshe, oǵan bereke kirip, molaıa túsedi. Sebebi muqtaj jandarǵa zeket berý mal-múlik bergen Jaratýshyǵa shúkirlik etýdiń kórinisi bolyp tabylady. Alla Taǵala qasıetti Qurannyń «Baqara» súresi, 261-aıatynda:

مَّثَلُ الَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فِي كُلِّ سُنبُلَةٍ مِّئَةُ حَبَّةٍ وَاللّهُ يُضَاعِفُ لِمَن يَشَاء وَاللّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ

«Alla jolynda mal sarp qylǵandardyń mysaly – jeti birdeı masaq shyǵarǵan, ár masaǵynda júz dáni bar dánek tárizdi. Ári Alla kimge qalasa, neshe ese arttyra beredi. Alla tym keń, ár nárseni bilýshi», – degen.

Ardaqty Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) hadısinde:

مَا نَقَصَتْ صَدَقَةٌ مِنْ مَالٍ، وَمَا زَادَ اللَّهُ عَبْدًا بِعَفْوٍ إِلَّا عِزًّا، وَمَا تَوَاضَعَ أَحَدٌ للَّهِ إِلَّا رَفَعَهُ اللَّهُ

«Sadaqa eshbir maldy kemitpeıdi. Alla bireýge keshirim jasaǵan pendesiniń abyroıyn asyrady. Kimde-kim Alla úshin kishipeıil bolsa, Alla onyń dárejesin kóteredi», – degen (ımam Múslım).

Tórtinshi: zeket – jánnatqa jeteleıtin is

Rasynda zeket berý – taqýalardyń sıpaty jáne adam balasyn jánnatqa jeteleıtin, jánnatqa kirýge sebep bolatyn is. Alla Taǵala qasıetti Quranda:

إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ.  آخِذِينَ مَا آتَاهُمْ رَبُّهُمْ إِنَّهُمْ كَانُوا قَبْلَ ذَلِكَ مُحْسِنِينَ.  كَانُوا قَلِيلًا مِنَ اللَّيْلِ مَا يَهْجَعُونَ.  وَبِالْأَسْحَارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ. وَفِي أَمْوَالِهِمْ حَقٌّ لِلسَّائِلِ وَالْمَحْرُومِ

«Shúbásiz, Allaǵa laıyqty túrde taqýalyq etetin jandar jumaq baqshalarynda, bulaqtardyń basynda bolady. Rabbylarynyń ózderine bergen syı-sııapatyn qýana-qýana alýmen bolady. Óıtkeni olar kezinde ıgilikti ister isteıtin izgilikke qushtar jandar bolatyn. Sondaı-aq olar túnde az uıyqtaıtyn (Rabbylaryna kóp qulshylyq etetin). Sáresi ýaqytynda Alladan keshirim tileıtin. Olar qolyndaǵy baılyqtarynda qaıyr-sadaqa tilegen paqyr-miskinder men sadaqadan maqurym qalǵan kedeı-kepshikterdiń de aqysy bar ekenin umytpaıdy», – degen («Zarııat» súresi, 15-19-aıattar).

Zeket qoǵamǵa úlken paıda ákeletin, áleýmettik ádilettilikti qamtamasyz etetin, Ekonomıkalyq teńdikti arttyryp, rýhanı damýdy qoldaıtyn qulshylyq bolyp tabylady. Sondyqtan zekettiń – Ekonomıkalyq jáne áleýmettik paıdasy zor. Ol tek musylmandarǵa ǵana emes, jalpy qoǵam úshin mańyzdy bolyp tabylady. Zeket arqyly baılyqtyń ádil bólinýin qamtamasyz etý, qoǵamdaǵy áleýmettik teńsizdikti azaıtý jáne qoǵamnyń rýhanı turǵydan damýyna yqpal etý – zekettiń basty maqsaty. Árbir musylman zeketti oryndaý arqyly qoǵamǵa paıdasyn tıgizip, óz boıyndaǵy adamgershilik qasıetterdi jetildiredi. Shaıtan adam kóńiline: «Eger zeket berseń, óziń ash-jalańash qalyp, qınalasyń», – dep qorqynysh salady. Alaıda Alla Taǵala bul týraly:

الشَّيْطَانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَ يَأْمُرُكُم بِالْفَحْشَاءِ ۖ  وَاللَّهُ يَعِدُكُم مَّغْفِرَةً مِّنْهُ وَفَضْلًا

«Shaıtan kedeılikpen qorqytyp, senderge jamanshylyq jasaýdy buıyrady. Al Alla senderge óz tarapynan keshirim men keńshiligin ýáde etedi...», – degen («Baqara» súresi, 268-aıat).