JÚREK TAZALYǴY (On úshinshi kún)

2 naýryz

On úshinshi kún

JÚREK TAZALYǴY

اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ، وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ أَجْمَعِينَ، أَمَّا بَعْدُ

Jaratqan Alla Taǵalaǵa sansyz madaq, ardaqty Paıǵambarymyz Muhammed Mustafaǵa kóptegen salaýat pen sálem joldaımyz.

Asa raqymdy, erekshe meıirimdi Allanyń atymen bastaımyn.

 

Adam balasynyń eń qymbat qazynasy – syrtqy kórinisi de, jıǵan dúnıesi de emes, keýdesinde soǵyp turǵan júregi. Sebebi júrek – ımannyń mekeni, nıettiń aınasy, amaldardyń bastaýy. Júrek taza bolsa, oı da túzeledi, sóz de salmaq tabady, is te berekeli bolady. Al júrek kirlense, ımannyń nury kómeskilenip, adam óz jolynan jańylady. Sondyqtan – júrekti rııadan, tákapparlyqtan, kórealmaýshylyqtan aryltyp, ony yqylas pen ıman nuryna toltyrý qajet. Al júrek tazalyǵy – pendeni Allaǵa jaqyndatatyn eń qysqa ári eń berik jol. Sol sebepti de Hakim Abaı:

Alla degen sóz jeńil,

Allaǵa aýyz qol emes,

Yntaly júrek, shyn kóńil

Ózgesi Haqqa jol emes, – dep, Alla dep aıtý ońaı, ári ol tildiń ǵana isi, biraq tilmen aıtylǵan sóz júrekten qýat almasa, ol Haqqa jetkizbeıtindigin aıtqan. «Yntaly júrek, shyn kóńildi» alǵa shyǵara otyryp, yqylassyz amal – qury daǵdy, shynaıylyǵy joq qulshylyq – bos áýreshildik ekendigin túsindiredi. Júrekte ynta-yqylas bolmasa, jasalǵan is syrttaı ádemi kóringenimen, Allanyń aldynda qadiri bolmaıtyndyǵyn aıtqan.

Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) óziniń hadısinde:

أَلَا وَإِنَّ فِي الْجَسَدِ مُضْغَةً، إِذَا صَلَحَتْ صَلَحَ الْجَسَدُ كُلُّهُ، وَإِذَا فَسَدَتْ فَسَدَ الْجَسَدُ كُلُّهُ، أَلَا وَهِيَ الْقَلْبُ

«Adam aǵzasynda bir bólshek et bar. Eger ol túzý bolsa, búkil dene durys bolady. Al eger ol buzylsa, búkil dene buzylady. Bilip qoıyńdar, ol – júrek», – degen (ımam Buharı).

Birinshi: júrektiń túrleri

Qasıetti Quranda jáne hadısterde baıandalǵandaı adam balasynyń júregin rýhanı turǵydan alǵanda mynadaı túrleriniń bar ekendigin aıtýǵa bolady:

1. Saý júrek (قَلْبٌ سَلِيمٌ)

Alla Taǵala qasıetti Quranda:

يَوْمَ لَا يَنفَعُ مَالٌ وَلَا بَنُونَ  إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ

«Ol kúni (qııamet kúni) mal da, bala-shaǵa da paıda bermeıdi. Tek Allanyń quzyryna saý júrekpen kelgen jan ǵana (azaptan qutylyp), muratyna jetedi», – degen («Shuǵara» súresi, 88-89-aıattar).

Aıatta aıtylǵan «saý júrek» sóziniń maǵynasy jaıynda tápsirshi ǵalym ımam Razı (Alla ony raqymyna alsyn): «Saý júrek degenimiz – júrektiń nadandyqtan, jaman minezden aýlaq bolýy. Iaǵnı, júrektiń soqyr nanym-senimnen, teris is-áreketterden jáne dúnıe qumarlyqtan arylýy», – degen.

2. Moıynsunǵan júrek (قَلْبٌ مُنِيبٌ)

Moıynsunǵan júrek dep – Allaǵa berilgen, ótkinshi dúnıelerdiń buǵaýynan qutylǵan, shynaıy yqylaspen Rabbysyna bet burǵan júrekti aıtamyz. Alla Taǵala qasıetti Quranda:

مَّنْ خَشِيَ الرَّحْمَنَ بِالْغَيْبِ وَجَاءَ بِقَلْبٍ مُّنِيبٍ ادْخُلُوهَا بِسَلَامٍ ذَلِكَ يَوْمُ الْخُلُودِ لَهُم مَّا يَشَاءُونَ فِيهَا وَلَدَيْنَا مَزِيدٌ

«Kórmese de, Rahmanǵa bar yqylasymen taǵzym etip, Odan shyn ımengen hám únemi Allaǵa bet alyp moıynsunǵan júrekpen kelgen árbir janǵa (buıyrady). Qane, jumaqqa (esh nársege alańdamaı) esendikpen kirińder! Bul – máńgilik kúni!» – delinedi. Ol jaqta olardyń qalaǵan nárseleriniń bári bar. Sondaı-aq quzyrymyzda odan da kóp syı-sııapat bar», – degen («Qaf» súresi, 33-34-35-aıattar).

3. «Jaı tapqan júrek» (قَلْبٌ مُطْمَئِنٌّ)

Alla Taǵala qasıetti Quranda:

الَّذِينَ آمَنُوا وَتَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُم بِذِكْرِ اللَّهِ أَلَا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ

«Mine, solar – ıman keltirgen ári Allany eske alý arqyly júrekteri jaı tabatyn izgi jandar. Endeshe, bilip qoıyńdar! Júrekter Allany eske alý arqyly ǵana jaı taýyp, tolyq qanaǵattanady!» – degen («Raǵd» súresi, 28-aıat).

4. Qataıǵan júrek

Alla Taǵala qasıetti Quranda:

فَوَيْلٌ لِّلْقَاسِيَةِ قُلُوبُهُم مِّن ذِكْرِ اللَّهِ أُولَئِكَ فِي ضَلَالٍ مُّبِينٍ

«Allany eske alýǵa kelgende, júrekteri tastaı bolyp qatyp qalǵandarǵa ókinish bolsyn! Olar anyq adasýda», – degen («Zýmar» súresi, 22-aıat).

5. Óli júrek (mór basylǵan)

Alla Taǵala qasıetti Quranda:

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَوَاءٌ عَلَيْهِمْ أَأَنذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنذِرْهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ  خَتَمَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ وَعَلَى سَمْعِهِمْ وَعَلَى أَبْصَارِهِمْ غِشَاوَةٌ

«Rasynda kúpirlik etkenderge eskertseń de, eskertpeseń de báribir (eskertý olarǵa paıda bermeıdi). Olar ıman keltirmeıdi. Alla olardyń júrekteri men qulaqtaryna mór basqan. Kózderinde perde bar», – degen («Baqara» súresi, 6-7-aıat).

6. Aýrý júrek

Alla Taǵala qasıetti Quranda:

فِي قُلُوبِهِم مَّرَضٌ فَزَادَهُمُ اللَّهُ مَرَضًا

«Olardyń júrekterinde aýrý bar. Alla olardyń aýrýyn kúsheıte túsedi», – degen («Baqara» súresi, 10-aıat).

Ekinshi: júrektiń aqıqaty (Imam ál-Ǵazalı murasy)

Imam Ábý Hamıd ál-Ǵazalı (Alla ony raqymyna alsyn) «júrek» uǵymyn ekige bólgen:

1. Tándik júrek. Keýdede soǵyp turǵan et múshesi, ol janýarda da, tipti óli denede de bolady.
2. «Látıfa rabbanııa rýhanııa» (rýhanı júrek). Bul – adamnyń naǵyz aqıqatynyń kórinisi, Allany tanýshy jáne Onyń úndeýine jaýap berýshi ıláhı názik rýhanııat. Tán – tek oryndaýshy qural ǵana. Allanyń hıkmetterin ashýshy da, sol aqıqattardyń turaqtaıtyn mekeni de, osy rýhanı júrek.

Bizdiń árbir qulshylyǵymyzdyń syrtqy kórinisi men ishki aqıqaty bar. Máselen, namaz belgili bir is-qımyldardan quralady. Ol qımyldardy atqarýshy tán – tek oryndaýshy ǵana. Al qulshylyqtyń shynaıylyǵyn pash etip, oǵan jan beretin – júrek. Sadaqa bergende qolymyz tek jetkizýshi dáneker ǵana, al naǵyz jomarttyq tanytyp jatqan – júrektegi yqylas. Eger júregimiz ǵapilet uıqysynda bolyp, Allany tanymasa, denemizdiń atqarǵan ǵıbadaty – maǵynasyz qur qımyl ispettes.

«Islamnyń qujaty» degen laqap atpen álemge áıgili bolǵan ǵalym, ımam Ábý Hamıd ál-Ǵazalı (Alla ony raqymyna alsyn) óziniń «Ihııa ýlým ád-dın» atty eńbeginde: «Shyn máninde, Allany tanıtyn – júrek. Allaǵa jaqyndaıtyn – júrek. Alla razylyǵy úshin amal etetin de – júrek. Allaǵa qaraı umtylýshy jáne Onyń (hıkmetterin) ashýshy da, tek osy júrek. Al dene aǵzalary onyń sońynan ergen nókerleri, qyzmetshileri men quraldary ǵana. Júrek bul aǵzalardy qojaıynnyń óz qulyn jumsaǵanyndaı, baqtashynyń óz otaryn baǵyttaǵanyndaı nemese ustanyń óz quralyn iske qosqanyndaı qoldanady ári basqarady», – degen.

Demek, júrek – adam balasynyń búkil bolmysyn bıleıtin ámirshisi. Eger júrek ıman nurymen tazarsa, onyń qol astyndaǵy dene músheleri de izgilikke bastaıtyny anyq.

Úshinshi: júrekti tazartýdyń birneshe joldary

1. Qasıetti Qurandy oqý

Júrek – Alla Taǵalanyń kálámyn (sózin) qabyldaý úshin jaratylǵan ıláhı názik bolmys. Eger temirdi sý tıgende tot bassa, júrekti kúná basady. Al sol totty ketirip, júrek aınasyn jarqyratatyn jalǵyz nur – Quran Kárim. Sebebi Quran – júrektiń azyǵy men shıpasy.

Alla Taǵala qasıetti Quranda:

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَإِذَا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ آيَاتُهُ زَادَتْهُمْ إِيمَانًا وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ

«Shynaıy múminder – Allanyń aty atalǵanda, júregi diril qaǵatyn, aıattary oqylǵanda, ımany bekı túsetin hám Rabbylaryna barynsha táýekel etetin jandar», – degen («Ánfal» súresi, 2-aıat).

2. Zikir etý

Ardaqty Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn):

مَثَلُ الَّذِي يَذْكُرُ رَبَّهُ وَالَّذِي لا يَذْكُرُ رَبَّهُ مَثَلُ الحَيِّ وَالمَيِّتِ

«Rabbysyn eske alatyn adam men Rabbysyn eske almaıtyn adamnyń mysaly tiri men ólgen adamnyń mysalyna uqsaıdy», – degen (ımam Buharı).

3. Istıǵfar tileý

Ǵalymdarymyz pendeniń kúnálary júrekti perdeleıtinin eskertedi. Árbir istelgen kúná – júrek aınasyna túsken qara daq ispettes. Eger ol daqtar ıstıǵfarmen jýylmasa, júrek múldem qaraıyp, aqıqatty kórmeıtin bolady. Istıǵfar – júrektiń shynaıy bolmysyna, páktigine qaıta oralýy.

Alla Taǵala qasıetti Quranda:

وَأَنِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ يُمَتِّعْكُم مَّتَاعًا حَسَنًا

«Rabbylaryńnan jarylqaý tileńder. Oǵan táýbe etińder. Ol senderdi keremet nesibelermen rızyqtandyrady», – degen («Hýd» súresi, 3-aıat).

4. Sadaqa berýdi ádetke aınaldyrý

Sadaqa – mal-múliktiń ǵana emes, júrektiń de tazarýy. Ol adam boıyndaǵy sarańdyq pen dúnıeqońyzdyqty emdep, ornyna meıirim men janashyrlyqty uıalatady.       

Alla Taǵala qasıetti Quranda:

خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّيهِم بِهَا وَصَلِّ عَلَيْهِمْ إِنَّ صَلَاتَكَ سَكَنٌ لَّهُمْ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

«Olardyń dúnıe múlkinen zeket-sadaqa al da, sol arqyly olardy tazartyp, kúnálarynan arylt, sondaı-aq, olar úshin duǵa et! Sebebi seniń duǵań olardyń jandaryna tynyshtyq syılap, júrekterin ornyqtyrady. Alla bárin estýshi, bilýshi», – degen («Táýbe» súresi, 103-aıat).

5. Ońasha qalý

Júrekti tazartýdyń bul kezeńinde adamnyń óz-ózimen ońasha qalýy óte mańyzdy. Shákárim de, Abaı da «ózińmen syrlasýdy» joǵary baǵalaǵan.

Kúnine keminde 15-30 mınýt tynyshtyqta otyryp, ótken kúnge esep berý (Muhasaba). «Búgin men kimge jaqsylyq jasadym? Kimdi renjittim?» degen suraqtarǵa jaýap izdeý.

Abaı atamyzdyń sózimen aıtsaq: «Ózińe sen, ózińdi alyp shyǵar, eńbegiń men aqylyń eki jaqtap». Bul jerdegi eńbek – júrekti tazartý jolyndaǵy rýhanı eńbek.

​