ÁTTEŃ JASTAI ÚIRENÝ KEREK EKEN DEGEN 15 NÁRSE

Ystambulda dúnıege keldim. Eýropada biraz jyl eńbek ettim. Elektronıka men tarıh salasynda kóp jyldar jumys istedim. Búginde jasym orta jastan asyp barady…

Ómirde adam keıde artyna burylyp qarap:

«Átteń, osyny jas kezimde bilgenimde ǵoı…» dep oılaıdy eken.

Tipti keıbir sátterde: «Nege muny maǵan eshkim erterek aıtpady?» dep ishteı renjıtin kezder de bolady eken.

Sol sebepten búgingi jastar erteń dál osylaı ókinbesin dep, ómirden túıgen keıbir oılarymdy qaǵazǵa túsirýdi jón kórdim.

Bul — aqyl aıtý emes.

Ómirdiń úıretken sabaqtary…

Adam jas kezinde ómir eshqashan bitpeıtindeı kórinedi. Qýaty árqashan saqtalatyndaı, ata-anasy únemi janynda bolatyndaı, densaýlyǵy eshqashan buzylmaıtyndaı sezinedi.

Biraq ýaqyt óte jyldam ótedi.

Búginde qyryq jastan asqan kóptegen adamdardyń aıtatyn ortaq sózi bar:

«Keıbir nárselerdi jas kezimde úırenýim kerek edi…»

Óıtkeni adamnyń minezi, ádetteri jáne ómir joly kóbine jastyq shaqta qalyptasady.

Mine, jas kezde úırený kerek eń mańyzdy nárselerdiń keıbiri:

1. Ýaqyttyń qadirin úıren

Ómirdegi eń qymbat nárse aqsha emes. Ýaqyt.

Joǵalǵan aqshany qaıta tabýǵa bolady, biraq ótken ýaqyt qaıta oralmaıdy.

Sondyqtan jas kezden ýaqytty durys paıdalanýdy úırený kerek. Únemi keıinge qaldyrý, maqsatsyz ómir súrý jáne ýaqytty bos nárselerge jumsaý adamnyń ómirin bildirmeı taýysady.

Ómir uzaq sııaqty kórinedi, biraq shyn máninde óte tez ótedi.

2. Densaýlyǵyńa mán ber

Jıyrma jastaǵy qatelikter birden baıqala bermeıdi.

Durys tamaqtanbaý, qımylsyz ómir, uıqynyń buzylýy, kúızelis jáne jaman ádetter adamnyń aldynan jyldar ótken soń shyǵady.

Qyryqtan keıin kóptegen adam:

«Jas kezimde ózime kóbirek qaraýym kerek edi» deıdi.

Densaýlyq — jas kezde qadiri tolyq sezilmeıtin, biraq joǵalǵanda bárinen mańyzdy bolatyn eń úlken baılyq.

3. Sportty ádetke aınaldyr

Jas kezinde sportpen aınalyspaǵan adam onyń joqtyǵyn keıin qatty sezinedi.

Óıtkeni qyryqtan keıin sportqa úırený áldeqaıda qıyn bolady.

Sport tek densaýlyq emes; ol tártip, sabyr jáne rýhanı tózimdilik beredi.

Jaıaý júrý, júzý, velosıped tebý nemese turaqty jattyǵý — qaısysy bolsa da, qozǵalysty ómirdiń tabıǵı bóligine aınaldyrý kerek.

4. Kitap oqýdy úıren

Kitap oqý ádeti kishkentaı jasta ońaı qalyptasady.

Jas kezinde kóp oqyǵan adamnyń oı-órisi keńeıedi. Sózdik qory artady, oqıǵalarǵa ártúrli qyrynan qaraýdy úırenedi.

Kitap tek bilim bermeıdi; adamnyń minezin, qııalyn jáne oılaý qabiletin de damytady.

Búginde kóptegen adam áleýmettik jeliniń áserinen uzaq mátin oqýǵa qınalady. Al kitap oqıtyn adam tek dúnıeni emes, ózin de jaqsyraq tanıdy.

5. Aǵylshyn tilin, tipti ekinshi shet tilin meńger

Til úırený tek mansap úshin emes. Bul — álemge ashylǵan jańa esik.

Jańa til úırengen adam basqa mádenıetterdi, qoǵamdardy jáne oılaý júıelerin tanıdy.

Búginde ǵylymnan tehnologııaǵa, akademııadan saýdaǵa deıin shet tili úlken artyqshylyq beredi. Ásirese aǵylshyn tili endi artyqshylyq emes, qajettilikke aınaldy.

Múmkin bolsa, ekinshi bir tildi de úıren. Óıtkeni árbir til adamǵa jańa bir álem ashady.

6. Aqsha tabýdy jáne basqarýdy úıren

Jas kezden eńbek etip, aqsha tabýdy úırený adamǵa senimdilik beredi.

Óz eńbegimen tapqan adam ómirge shynaıy qaraıdy. Aqshanyń qalaı keletinin bilgen adam ony uqypty jumsaıdy.

Biraq aqsha tabý ǵana emes, ony durys basqarý da mańyzdy.

Sondyqtan jas kezden ınvestıtsııa jasaýdy jáne qor jınaýdy úırený kerek.

Tek eńbekpen aqsha tabýdy emes, aqshań sen uıyqtap jatqanda da jumys isteıtin jaǵdaı jasaý qajet.

Az bolsa da turaqty túrde aqsha jınaý, uzaq merzimdi oılaý jáne ýaqyt óte passıv tabys qalyptastyrý adamǵa senim men erkindik beredi.

Qarjylyq táýelsizdik adamǵa erkin ári durys sheshim qabyldaýǵa múmkindik beredi.

7. Óziń qandaı bolsań, solaı kórin. Tabıǵı jáne qarapaıym bol

Búginde kóptegen adam ózinen baı, kúshti nemese tabysty bolyp kórinýge tyrysady.

Al shyn máninde adamdy baǵaly etetin nárse — kórsetkish emes, minezi.

Tabıǵı bolý, óziń sııaqty ómir súrý jáne qarapaıym qalý — úlken kemeldik.

Kóp adam shyn máninde joq ómiri bardaı kóriný úshin qaryzǵa batady. Nesıege alynǵan qymbat zattar qysqa ýaqyttyq maqtanysh beredi, biraq uzaq ýaqyttyq kúızelis qaldyrady.

Qaryzǵa alynǵan nársemen maqtaný adamdy birte-birte qaryzdyń qulyna aınaldyrady.

Kórsetý adamdy az ýaqyt jarqyratady. Al shynaıylyq uzaq ýaqyt qurmet ákeledi.

Adam ózinen basqa bolyp kórinýge tyrysqan saıyn sharshaıdy. Al óz qalpynda ómir súrgende tynyshtyq tabady.

8. Ózińe óziń jetkilikti bolýdy úıren

Tamaq pisirýdi úıren.

Kir jýýdy úıren.

Úıińdi jınaýdy úıren.

Bular usaq nárse sııaqty kórinedi, biraq shyn máninde adamnyń eseıýiniń negizi.

Óz isin ózi isteı alatyn adam ómirde myqty bolady.

Sonymen birge óz eńbegimen ómir súretin adam basqalardyń eńbegin de kóbirek baǵalaıdy.

9. Ata-anańmen ýaqyt ótkizýdi úıren

Jas kezde ata-anamyz árqashan janymyzda bolatyn sııaqty kórinedi.

Biraq ýaqyt óte tez ótedi.

Bir kúni olardyń shashy aǵaryp, júrisi baıaýlap, burynǵydaı qýatty emes ekenin baıqaısyń…

Ómirdiń eń aýyr shyndyqtarynyń biri — ata-analan kóz jazyp qalý.

Sondyqtan jas kezden olarmen birge ýaqyt ótkizýdi úırený kerek.

Óıtkeni ýaqyt óte kele adam eń aldymen sol áńgimelerdi saǵynady.

10. Durys dos tańdaýdy úıren

Keıbir adamdar seni kóteredi, keıbiri tómen tartady.

Únemi shaǵymdanatyn, maqsaty joq jáne seni mensinbeıtin adamdarmen ýaqyt ótkizý adamnyń kúsh-qýatyn taýysady.

Al eńbekqor, adal jáne maqsaty bar adamdar kerisinshe seni damytady.

Kimmen aralasatynyń birneshe jyldan keıin qandaı adam bolatynyńdy anyqtaıdy.

11. «Joq» dep aıtýdy úıren

Jas kezde kóptegen adam bárin qýantýǵa tyrysady.

Sol úshin qalamaıtyn nárselerge de «ıá» dep, óz ýaqyty men kúshin joǵaltady.

Al shyn máninde eseıý — shekara qoıa bilýdi úırený.

Ózińe zııan keltiretin adamdarǵa, jaman ádetterge jáne ýaqytyńdy bosqa alatyn isterge qajet kezde «joq» dep aıta bilý — úlken kúsh.

12. Bir mamandyq pen qabilet ıesi bol

Dıplom mańyzdy, biraq jalǵyz ózi jetkiliksiz.

Adam mindetti túrde ózine tán bir qabilet damytýy kerek.

Jazý, oqytý, saýda jasaý, baǵdarlamalaý, dızaın, mýzykalyq aspapta oınaý…

Óıtkeni álem tez ózgerip jatyr. Búginde tek jattap alǵan emes, óndiretin jáne iske asyratyn adamdar alǵa shyǵady.

13. Este saqtaý jáne oqý tehnıkalaryn úıren

Kóp adam:

«Men umytshaqpyn» deıdi.

Al shyn máninde kóbine umytshaq adam bolmaıdy; jattyqpaǵan jady bolady.

Adam mıy durys ádistermen damytylsa, oılaǵannan áldeqaıda kúshti.

Sondyqtan jas kezden este saqtaý tehnıkalaryn úırený úlken artyqshylyq beredi. Konspekt jazý, baılanystyrý, qaıtalaý júıesi, jyldam oqý jáne zeıindi shoǵyrlandyrý ádisteri oqý men jumysta adamdy alǵa shyǵarady.

Ásirese qazyqtaý ádisi, oı kartalary jáne jady saraıy sııaqty tásilder aqparatty tez meńgerýge jáne uzaq este saqtaýǵa kómektesedi.

Búginde kóptegen adam jańa tanysqan kisilerdiń attaryn tez umytady. Al este saqtaý tehnıkalary arqyly esimderdi, júzderdi, datalardy jáne mańyzdy málimetterdi ońaı este saqtaýǵa bolady.

Búginde aqparatqa jetý ońaı, biraq ony retteý, este saqtaý jáne durys paıdalaný qıyndap barady.

Kúshti jady tek emtıhan úshin emes; oıdy damytý, ónimdi bolý jáne ómir boıy úırený úshin de mańyzdy.

Óıtkeni myqty sana — adamnyń ómir boıy alyp júretin eń úlken baılyǵy.

14. Áleýmettik jelide emes, shynaıy ómirde ómir súrýdi úıren

Búginde kóptegen adam ómir súrýden góri, ómirin kórsetýmen aınalysady.

Únemi telefon Ekranyna qaraǵan adam shynaıy ómirdi ótkizip alady.

Al ómir Ekrannyń ishinde emes; otbasyńda, dostaryńda, kitaptarda, saparlarda jáne shynaıy estelikterde.

Týys, dos jáne tanystarmen dastarqanda otyryp áńgimelesýdiń ornyn eshqandaı Ekran basa almaıdy.

Birge ishilgen shaı, uzaq áńgime, bir dastarqan basyndaǵy suhbat adamnyń janyna jaqsy áser etedi. Óıtkeni adam tek aqparatpen emes, shynaıy qarym-qatynaspen de kúsheıedi.

Búginde adamnyń kóp ortasynda júrip jalǵyz sezinýiniń bir sebebi — shynaıy júzdesýlerdiń azaıýynyń saldary.

Keıbir sátterdi kórsetý úshin emes, shyn máninde ómir súrý úshin jına.

15. Jasandy zerdeni durys qoldanýdy úıren

Bizdiń zamanymyzdyń eń úlken tehnologııalyq ózgeristeriniń biri — jasandy zerde.

Búginde jasandy zerde oqý-aǵartýdan ǵylymǵa, ónerden saýdaǵa deıin ómirdiń barlyq salasyna ene bastady. Durys qoldanylǵanda ol adamǵa ýaqyt únemdeıdi, zertteýdi jeńildetedi jáne ónimdilikti arttyrady.

Biraq munda mańyzdy bir nárse bar:

Jasandy zerdeniń shákirti nemese quly emes, ustazy bolý kerek.

Óıtkeni oılanbaı, teksermeı jáne baqylamaı qoldanylǵan jasandy zerde adamdy jalqaýlyqqa, ústirt oılaýǵa jáne qate aqparatqa jeteleýi múmkin.

Tehnologııa adamnyń ornyna oılamaýy kerek; adamnyń oılaý qabiletin damytýy kerek.

Mashınany basqarǵan adam kúshti bolady.

Al mashınaǵa basqarylǵan adam ýaqyt óte táýeldi bolyp qalady.

Sondyqtan jasandy zerdeni sanaly túrde qoldanýdy úırený — bolashaqtaǵy eń mańyzdy qabiletterdiń biri bolady.

Mine osyndaı nárseler búgin oıǵa keldi.

 

Nazarlaryńyzǵa raqmet

Ábdiýaqap QARA